6 . Practicum met de koffer




Waarom werken met deze koffer?
Wanneer we in een bestaande lichtinstallatie veranderingen willen aanbrengen, of misschien meer technische snufjes willen toevoegen, dan moeten we al snel de bedrading gaan veranderen.
Door een nieuwe techniek, de zogenaamde bus-technologie, is dit niet meer noodzakelijk. We kunnen nu zelfs technische snufjes aanbrengen zonder ook maar één draad of schakelaar te veranderen. We noemen dit vrij programmeerbaar.
We moeten deze technische snufjes of extra comfort eerst eens gezien hebben om ze toe te kunnen passen. Daarom gaan we werken met de Niko-koffer waarin een dergelijke installatie zit.


De elektrische installatie van de bungalow.
Bij het lezen van de onderstaande tekst is het handig als je de bijlage erbij neemt.
In de koffer staat een plattegrond van een bungalow weergegeven. De elektrische installatie bestaat uit verlichting, verwarming, een wandcontactdoos in de keuken en een badkamerventilator. Verder bestaat de installatie uit rolluiken, geplaatst rondom de bungalow.
Wanneer we naar de verdeelkast kijken zien we dat er een aantal verschillen zijn met een conventionele verdeelkast. Een schakelmodule en een rolluikmodule zijn in de verdeelkast gemonteerd.

De schakelmodule schakelt en stuurt via ingebouwde relais de elektrische gebruikers.

De rolluikmodule schakelt alleen de motoren van de rolluiken of zonwering.

Rolluiken gebruikt men als zowel als zonwering als inbraakbeveiliging. Ze worden vaak elektrisch bediend met als voordeel dat men de zonwering kan automatiseren, denk maar aan centraal oprollen bij een opkomende storm.

De modulen voeren een schakel-actie uit op commando van sensoren. Sensoren kunnen bijvoorbeeld schakelaars of lichtsensoren zijn. Deze sensoren zijn parallel aangesloten op een zogenaamde bus.
De bus bestaat uit twee aders waar een gelijkspanning van 9 Volt op staat. Deze twee aders zijn aangesloten op de modules die op de verdeelkast zijn aangebracht.
Via deze bus-aders worden digitale signalen verzonden door de sensoren wanneer deze geactiveerd worden. Elke sensor verzendt een unieke digitale code zodat de modulen weten welke sensor is geactiveerd. Dit is mogelijk omdat in elke sensor een microprocessor zit.
In de modulen zit een geheugen met daarin opgeslagen een programma. Op deze manier weten de modulen welke schakelactie moet worden uitgevoerd als een bepaalde sensor wordt geactiveerd.
Zoals gezegd is de installatie voorgeprogrammeerd in een geheugen; het zogenaamde EEPROM-geheugen. Dit is het geheugen van de werking van de installatie en is alleen te wissen met een UV-lamp. Wanneer de spanning zou wegvallen, blijft het programma dus in het geheugen zitten.


Op de bijlage zie je hoe de schakelmodule wordt aangesloten op de fase en de nul. Vanaf deze module vertrekken de zwarte schakeldraden en de blauwe nulleider naar de verbruikers.
De buskabel heeft vier aders (2x2x0,8); twee voor de bus en twee als reserve of voor aansturing van eventuele LED's. De buskabel kan gewoon in de PVC-buis worden meegetrokken daar hij een isolatieweerstand bezit van tenminste 4kV.
Om een scheiding tussen de zwakstroom-buskabel en de sterkstroomleidingen te verkrijgen dienen de lasdozen als een dubbelwandig systeem uitgevoerd te zijn.
Bij het ontwerpen van een Nikobus-installatie kan van twee verschillende systemen worden uitgegaan: de bus kan worden aangelegd in een stersysteem of in een lijnsysteem.




Vragen
1. Wat voor spanning staat er op de aders van een buskabel?


2. Leg uit hoe de schakel- en de rolluikmodule een sensor herkennen bij bediening.


3. Leg uit hoe de schakel- en de rolluikmodule 'weten' welke schakelactie moet worden
uitgevoerd wanneer een bepaalde sensor wordt bediend.


4. Welke twee systemen kennen we bij een Nikobus-installatie met betrekking tot de bus?

Gebruiksaanwijzing Niko-bus demokoffer.
De installatie is voorgeprogrammeerd in een zogenaamd EEPROM-geheugen. Dit is het geheugen van de werking van de installatie en is alleen te wissen met een UV-lamp. Wanneer de spanning zou wegvallen, blijft het programma dus in het geheugen zitten.
Je gaat nu eerst stap voor stap volgens de onderstaande methode onderzoeken hoe de installatie werkt.
1 open de koffer en zet de deksel met de scharnieren vast.
2 zet de groene net-schakelaar op "0" (groene lampje is uit).
3 sluit de netsnoer aan op 230V.
4 vraag aan je docent de geheugenmodule "scenario" en plaats deze in de stekker.
5 zet de groene netschakelaar op "1" (groene lamp brandt).
6 om alles te doven druk op schakelaar S10 in de hal. De buitenlampen gaan aan maar doven na 10 seconden.
S1 met S1 schakel je de verlichting in de hal en gang aan en uit.
S2 met S2 schakel je de verlichting in de woonkamer aan en uit.
S3 met S3 schakel je de verlichting in de eetkamer aan en uit.
S4 met S4 schakel je de verlichting in de keuken aan en uit.
S5 met S5 schakel je in de badkamer de verlichting en ventilator alleen maar aan.
S6 met S6 schakel je de verlichting in de badkamer uit, maar de ventilator blijft nog even doordraaien.
S7 we gaan slapen: de lampen in de slaapkamers gaan aan en doven automatisch na 10 seconden. Alle rolluiken gaan naar beneden.
S8 er is alarm: alle rolluiken in het huis gaan omhoog;
de gehele verlichting in het huis gaat aan;
de buitenverlichting gaat knipperend branden om aandacht te trekken.
S7 alarm opheffen: alle rolluiken gaan weer naar beneden;
alle lampen gaan weer uit, die van de slaapkamer blijven nog 10 seconden aan.
S9 weer opstaan: alle rolluiken gaan weer omhoog, die van de slaapkamers blijven dicht;
de verwarming gaat weer aan en in de keuken begint de koffie te lopen.
S11 met S11 open je de rolluiken van de slaapkamers geheel of gedeeltelijk
S12 met S12 sluit je de rolluiken. Was de motor nog aan het oprollen, dan moet je dubbel klikken om te stoppen, dan sluiten.
S13 met S13 open je de rolluiken in de woonlamer, keuken en eetkamer.
S14 met S14 sluit je de rolluiken in de woonlamer, keuken en eetkamer.
S15 Dit stelt een schemerschakelaar voot die de rolluiken sluit. Open eerst de rolluiken met weer met S13 en sluit ze met S15.
S16 met S16 schakel je het kookfornuis aan en uit.
S10 huis verlaten: met S10 bij de voordeur kunnen we de gehele verlichting uitschakelen;
de kooktoestellen worden uitgeschakeld en de verwarming gaat op eco (-nomisch);
de buitenverlichting wordt voor 10 seconden aangeschakeld.
RF-afstandsbediening:
kanaal I + 1 of 0
kanaal II + 1 of 0
kanaal III + 1 of 0
kanaal IV + 1 of 0		 de gehele verlichting in en uitschakelen.
alle rolluiken openen en sluiten.
de verlichting in de woonkamer in en uitschakelen.
niet gebruikt.

Op de vorige bladzijde heb je gezien welke technische snufjes er mogelijk zijn.
We gaan nu zelf een installatie programmeren zonder de schakelaars of de bedrading te veranderen.
We beginnen met de verlichting; hiervoor gaan we de schakelmodule programmeren.
Begin daarom nu met opdracht 1.
Als je klaar bent met opdracht 1 ga je met opdracht 2 de rolluikmodule programmeren om de rolluiken te kunnen besturen.




De schakelmodule.

Het plaatsen van het "DEMO"-geheugen.
1. zet de groene net-schakelaar op "0" (het groene lampje is uit).
2. neem het "SCENARIO"-geheugen eruit en geef deze terug aan je docent. Vraag naar het "DEMO"- geheugen.
3. plaats het "DEMO"-geheugen (spanningsloos) in de daarvoor bestemde stekker.
4. zet de groene net-schakelaar op "1" (groene lampje gaat branden).
5. we zorgen eerst dat de hele module leeg is. We gaan de module wissen.
De gehele module wissen.
1. druk 3 toetsen tegelijkertijd langer dan 1,6 seconden in. Deze toetsen zijn SELECT, MODE en PROGRAM.
2. de pieptoon geeft aan dat het geheugen gewist is. Druk nogmaals alleen op PROGRAM
(met een pennetje) en de pieptoon stopt.
Programmeren van de schakelmodule.
1. druk kort (minder dan 1,6 seconden) op PROGRAM. Na de toon kun je programmeren.
2. door een aantal malen op de toets SELECT te drukken, kun je een uitgang selecteren. De LED geeft aan welke uitgang je selecteert.
3. Op welke manier de lamp gaat branden bepaal je met de toets MODE (zie onderaan deze bladzijde voor de funkties van de mode M1 tot en met M8).
4. druk dan op een drukknop in de installatie, die vanaf nu hoort bij de gekozen uitgang. Er volgt een zoemtoon.
5. Je kunt met dezelfde schakelaar ook nog andere uitgangen aansturen. Selecteer hiervoor eerst weer een uitgang.
In bedrijf stellen na het programmeren.
1. druk kort op PROGRAM, het geluidssignaal zal stoppen.
2. druk in de installatie op een drukknop en de lamp gaat branden.
3. de "schakeling" blijft in het geheugen zitten, ook als de voeding in - en uit wordt geschakeld.
Een uitgang wissen (selectief wissen).
1. druk kort op PROGRAM.
2. ga met SELECT naar de gewenste uitgang.
3. druk langer dan 1,6 seconden op PROGRAM. De toon stopt, dat wil zeggen dat er gewist is.
Selectief wissen van een uitgang op een schakelaar
1. druk kort op PROGRAM.
2. ga met SELECT naar de gewenste uitgang.
3. druk op de bijbehorend schakelaar in de installatie
4. druk langer dan 1,6 seconden op PROGRAM. De toon stopt, dat wil zeggen dat er gewist is.
De funkties van de mode M1 t/m M8 Tijden behorende bij M6 en M7

met MODE kun je kiezen uit M1 t/m M8.

 Bij M6 en M7 kun je de tijd instellen
M1
M2
M3
M4
M5
M6
M7
M8		 aan/uit
aan
uit
drukknop
impuls
vertraagd afvallend
vertraagd opkomend
knipperen		 boven aan, onder uit (n.v.t.)
steeds aan (centrale funktie)
steeds uit (centrale funktie)
aan zolang er geduwd wordt
puls aan / puls uit
afvallend tijd instellen
opkomend tijd instellen		 stand 0 = 10 sec
stand 1 = 1 min
stand 2 = 2 min
stand 3 = 3 min
stand 4 = 4 min
stand 5 = 5 min
stand 6 = 6 min
stand 7 = 7 min		 stand 8 = 8 min
stand 9 = 9 min
stand A = 15 min
stand B = 30 min
stand C = 45 min
stand D = 60 min
stand E = 90 min
stand F = 120min




De rolluikmodule.



De motor van een rolluik heeft drie aansluitingen. Twee worden geschakeld en één is verbonden met de nulleider. De uitgang met zonder accent teken (bv. 4) laat de rolluik omlaag gaan; de uitgang met accentteken (bv. 4') laat de rolluik omhoog gaan.

Het plaatsen van het "DEMO"-geheugen.
1. zet de groene net-schakelaar op "0" (het groene lampje is uit).
2. neem het "SCENARIO"-geheugen eruit en geef deze terug aan je docent. Vraag naar het
"DEMO"- geheugen.
3. plaats het "DEMO"-geheugen (spanningsloos) in de daarvoor bestemde stekker.
4. zet de groene net-schakelaar op "1" (groene lampje gaat branden).
5. we zorgen eerst dat de hele module leeg is. We gaan de module wissen.
De gehele module wissen.
1. druk 3 toetsen tegelijkertijd langer dan 1,6 seconden in. Deze toetsen zijn SELECT, MODE
en PROGRAM.
2. de pieptoon geeft aan dat het geheugen gewist is. Druk nogmaals alleen op PROGRAM
(met een pennetje) en de pieptoon stopt.
Programmeren van de rolluikmodule.
1. druk kort (minder dan 1,6 seconden) op PROGRAM. Na de toon kun je programmeren.
2. door een aantal malen op de toets SELECT te drukken, kun je een dubbele uitgang selecteren. De
LED geeft aan welke uitgang je selecteert.
3. kies hoe je de rolluik wilt laten draaien met MODE en hoelang de motor eventueel moet blijven draaien
4. druk dan op een drukknop in de installatie, die vanaf nu hoort bij de gekozen uitgang. Er volgt
een zoemtoon.
In bedrijf stellen na het programmeren.
1. druk kort op PROGRAM, het geluidssignaal zal stoppen.
Een uitgang wissen (selectief wissen).
1. druk kort op PROGRAM.
2. ga met SELECT naar de gewenste uitgang.
3. druk langer dan 1,6 seconden op PROGRAM. De toon stopt, dat wil zeggen dat er gewist is.
Selectief wissen van een uitgang op een schakelaar
1. druk kort op PROGRAM.
2. ga met SELECT naar de gewenste uitgang.
3. druk op de bijbehorend schakelaar in de installatie
4. druk langer dan 1,6 seconden op PROGRAM. De toon stopt, dat wil zeggen dat er gewist is.
De funkties van de mode M1 t/m M5 Instelbare tijden. Bij M1 t/m M4 kun je de tijd toevoegen
M1
M2
M3
M4
M5		 bediening van open, stop en neer
alleen maar open
alleen maar sluiten
alleen maar stoppen
Bediening met de RF-afstandsbediening		 0 = uit
1 = 0,4 sec
2 = 6 sec
3 = 8 sec		 4 = 10 sec
5 = 12 sec
6 = 14 sec
7 = 16 sec		 8 = 18 sec
9 = 20 sec
A = 25 sec
B = 30 sec		 C = 40 sec
D = 50 sec
E = 60 sec
F = 90 sec








SCHAKELMODULE

  

ROLLUIKMODULE

verbruikers

 uitgangen verbruikers uitgangen rolluiken uitgangen
L1 L2 8 L8 3 R1 3
L3 7 L9 L10 L11 2 R2 R3 2
L4 4 wcd keuken 6 R4 1
L5 5 ventilator badkamer 10 R5 6
L6 9 verwarming comfort 11 R6 R7 5
L7 1 verwarming economy 12 R8 R9 4